Hüseyin Ferideddin Paşa ve Hüseyniye Çarşısı
Şeyh Hâfız Muhammed Selim Efendi'nin oğlu Hüseyin Ferideddin Paşa'nın (1834–1903) sicil kaydındaki memuriyetleri, paşalığı, Urfa'daki Hüseyniye Çarşısı ve Ağviran'daki camii.
Hüseyin Ferideddin (Feridüddin) Paşa, Şeyh Hâfız Muhammed Selim Efendi'nin oğludur. Şecere kayıtlarında 1. Kol'da "Hüseyin Paşa" adıyla geçer; kaynaklarda "Şıhzâde" lakabıyla anılır. Hayatı, Osmanlı Arşivi'ndeki sicil kaydından, yaptırdığı yapıların kitabelerinden ve aile içinde bilinenlerden izlenebilir.
Sicil kaydına göre hayatı
Osmanlı Arşivi'ndeki sicill-i ahvâl kaydı (DH.SAİDd. 4/856) onu "hulefâ-yı Hâlidîden Şeyh Hâfız Mehmed Efendi'nin mahdûmu", yani Hâlidî halifelerinden Şeyh Hâfız Mehmed Efendi'nin oğlu olarak tanıtır. Kayda göre 1834'te (H. 1249) Urfa'da doğmuş, Urfa Sıbyan Mektebi'nde okumuş; Türkçe, Arapça ve Farsça konuşup yazabilmektedir.

Memuriyetleri kayıtta şöyle sıralanır:
- 1850/51 (H. 1266): on yedi yaşında stajyer olarak Urfa Mal Kalemi'ne girdi.
- 1850/51 (H. 1267): Urfa Sancağı İdare Meclisi üyeliği.
- 1863 (H. 1279): Urfa Sancağı Meclis-i Tahkikat üyeliği.
- 1866 (H. 1282): 500 kuruş maaşla Tahrir-i Emlâk seyyar muavinliği; 1869'da (H. 1285) istifa etti.
- 1874 (H. 1291): rütbe-i sâlise verildi.
- 1880 (H. 1297): Urfa Sancağı baş tahsildarlığı; 1881'de (H. 1298) istifa etti.
- 1882 (H. 1299): 760 kuruş maaşla Urfa Sancağı Defter-i Hâkânî memurluğu.
- 1883 (H. 1300): rütbe-i sâniye sınıf-ı sânîsi verildi.
- 1887 (H. 1304): aynı maaşla Malatya Defter-i Hâkânî memurluğuna nakledildi; birkaç ay sonra istifa ederek ayrıldı.

Kayıtta, bulunduğu görevlerden istifa yoluyla ayrıldığı ve görevleri sebebiyle hiç yargılanmadığı belirtilir. Urfa Mutasarrıfı Rûhî Paşa'nın 1880/81'de (H. 1298) yazdığı değerlendirmede ehliyeti ve görevindeki gayreti övülmüş, bu değerlendirme sancak idare meclisince de tasdik edilmiştir.
Paşalığı
1890'da Urfa Sancağı İdare Meclisi üyesiyken Sultan II. Abdülhamid tarafından mirmiranlık rütbesi verildi ve "Paşa" unvanını aldı. Bu rütbe için yazdığı teşekkür yazısı Osmanlı Arşivi'nde kayıtlıdır (Y.PRK.AZJ. 18/24). 1902'de üçüncü rütbeden nişanla ödüllendirildi.

Babasının türbesi
1880'de (H. 1298), babası Şeyh Hâfız Muhammed Selim Efendi'nin 1874'te Dabakhane Camii girişine nakledilmiş kabrinin üzerine bir türbe, yanına da bir çeşme yaptırdı. Türbenin cami avlusuna bakan kitabesi, babasının naşını hürmetle defnettiren oğlunu över.
Hüseyniye Çarşısı
Hüseyin Paşa, Urfa'da Kazancı Pazarı'nda kuzey-güney yönünde birbirine paralel uzanan, kıbleye karşı iki kapalı çarşıdan oluşan ve bugün "Hüseyniye Çarşısı" adıyla bilinen çarşıyı yaptırıp vakfetti. Çarşıda 111 dükkân ve altı kazancı dükkânı olmak üzere toplam 117 dükkân ile çarşının üstünde bir kahvehane bulunuyordu. Doğudaki çarşının kuzey giriş kemerinin kilit taşında "Mâşallahu Teâlâ" ve "Nasrun minallâhi ve fethun karîb" ibareleriyle birlikte 1305 (1887/88) tarihi yazılıdır.
Ağviran'daki camii ve konağı
Hayatının önemli bir bölümünü Bozova'ya bağlı Ağviran köyünde (bugünkü Arıpınar, Karaköprü) geçirdi. Burada kendi adıyla anılan büyük bir cami ile kerpiçten bir konak yaptırdı. Caminin kapısındaki kitabe, 1901'de Hartavîzâde Hâfız Muhammed Selim Efendi'nin oğlu Hüseyin Ferideddin tarafından yaptırıldığını kaydeder. 9 Safer 1319 (1901) tarihli vakfiyesiyle camiye gelir bağladı. Konak bugün harap durumdadır; bahçe duvarlarındaki yüzlerce kuş takası (kuş evi) hâlâ görülebilir.
Vefatı ve ailesi
6 Mart 1903'te vefat etti. Veraset ilâmına göre geride eşleri Rabia Hanım (Hacobeyzade İsa Bey'in kızı) ve Yasemin Hanım (Samsunlu Abdullah Bey'in kızı) ile kızları Fatma Tevhide Hanım ve küçük Zülfü Hanım kaldı. Beş çocuğundan Ali Selim (ö. 1898) ve Muhammed Selim (ö. 1900) küçük yaşta vefat etmiş, Ağviran'daki caminin son cemaat yerine defnedilmiştir. Büyük kızı Zülfü Hanım, amcası Mahmut Efendi'nin oğlu Hacı Bedî Efendi ile evlenmiş ve 1894'te genç yaşta vefat etmiştir.
Aşiretin genel tarihi için bkz. Hartavi Aşireti: Adı, Kökeni ve Tarihi Üzerine Bilinenler.
Kaynaklar
- Devlet Arşivleri Başkanlığı, Osmanlı Arşivi: DH.SAİDd. 4/856 (sicill-i ahvâl kaydı); İ.DH. 786/63884 (rütbe-i sâlise); Y.PRK.AZJ. 18/24 (mirmiranlık rütbesine teşekkür).
- Hüseyniye Çarşısı ve Ağviran Hüseyin Paşa Camii kitabeleri; 1901 tarihli vakfiye.
- Aile bilgisi.
Görüşünüz ve katkınız
Bu yazı hakkındaki yorum ve sorular Topluluk sayfasında, yazıya ait konu altında konuşulur. Yazıda bir yanlış ya da eksik görürseniz düzeltme önerebilirsiniz.
Bu yazıda geçen şecere kişileri
Benzer Araştırma Yazıları
Kazasker Mehmed Mazhar Efendi (1841–1908)
Şeyh Hâfız Muhammed Selim Efendi'nin oğlu Mehmed Mazhar Efendi'nin Zeytun ve Bağdat nâibliklerinden Mahkeme-i Temyiz üyeliğine ve Anadolu kazaskerliği pâyesine uzanan hayatı, arşiv belgeleriyle.
Şeyh Hâfız Muhammed Selim Efendi (1785–1860)
Hâlid-i Bağdâdî'nin Urfa'daki halifesi Hartavîzâde Hâfız Muhammed Selim Efendi'nin hayatı, yetiştirdiği halifeler, ailesi ve Dabakhane Camii yanındaki türbesi.