Biyografiler

Abdi Durap Ağa (1888–1935)

Emin Ağa'nın oğlu, Abdurrahman Fehmi, namıdiğer Abdi Durap'ın hayatı: ailesi, Millî Mücadele yılları, 1922 kararnamesi ve çocukları.

Hartavi Aşireti Portalı18 Kasım 20262 dk okuma süresi
Abdi Durap Ağa
Abdi Durap Ağa

Abdi Durap Ağa

Abdi Durap, Hartavi Aşireti'nin Kör Yusuf kolundan Emin Ağa'nın oğludur. Asıl adı Abdurrahman'dır; resmî kayıtlarda Abdurrahman Fehmi olarak geçer. Halk arasında Abdi Durap ya da Abdo Durap diye anılır. Torunları bugün Durap ve Doğanoğlu soyadlarını taşır.

Ailesi

1888'de Birecik'te doğdu. Babası Emin Ağa, Davut Ağa'nın oğludur. Davut Ağa'nın soyu da Muğribi köyünde metfun Kör Yusuf Ağa'ya uzanır.

Kardeşleri:

  • Cindi Ağa (1881–1946)
  • Mehmed Güllü
  • Mehmed Ali
  • Mustafa (Koler) (1890–)

Millî Mücadele yılları

1919'da Urfa, Antep ve Birecik Fransız işgaline uğrayınca bölgedeki aşiret reisleri Kuva-yı Milliye saflarında örgütlendi. Abdi Durap, ağabeyi Cindi Açar ile birlikte bölgede Millî Mücadele'ye öncülük etti ve mücadele edenlerin önde gelenlerinden biri oldu. Urfa'da savaştı; ağabeyi Cindi Ağa ile birlikte de Suruç ve Antep'te savaştı.

Abdi Durap, Beski (Bazıkî) aşiretinin önde gelenlerini Beyburcu köyünde toplayarak onlardan Millî Mücadele'ye katılmalarını istedi. Kuva-yı Milliye çetelerinin yiyecek ve buğday ihtiyacını karşıladı, maddi yardımda bulundu. Aşiretin önde gelenlerinden bir kısmı ise bu çağrıya uymadı ve destek vermedi.

Bölgede sonraki yıllarda yaşanan çatışmaların asıl sebebi budur. Savaşın ardından Abdi Durap, Millî Mücadele'den kaçınan bu kişilerin üzerine gitti. Onlar da devlete şikâyette bulunarak devleti Abdi Durap'a karşı harekete geçirdiler.

İngilizlerin Kobani'ye gelişi

İngilizler Kobani'ye geldiğinde bölgenin ileri gelenleri Aligör'deki bir tepede toplandı. İngilizler bu toplantıyı duyunca Kobani'den Aligör'e gelip saldırdı; ileri gelenler silahlarını alıp kaçtı. Abdi Durap kaçmadı. Kaçanlara silahlarını neden götürdüklerini sordu ve en azından onları bırakmalarını söyledi.

Şeyh Sunisi ile irtibat

Abdi Durap, Millî Mücadele'yi örgütlediği yıllarda Şeyh Sunisi ile irtibat hâlindeydi.

Savaş Öncesi

Abdi Durap, mücadele başlamadan önce Beyburcu köyünde koyunlar kestirdi, davul çaldırdı ve gençleri bir araya topladı. Gençler oyun oynadı; amaç, halkın cesaretini artırmaktı. Abdi Durap, bölgedeki bir köyün ileri gelenlerinden birini savaşa çağırdı. Bu kişi hizmetçi kıyafetiyle gelip "ben senin hizmetçin olayım" dedi. Abdi Durap "benim hizmetçim var" deyince bu kişi "o zaman kahvecin olayım" dedi. Abdi Durap, hem hizmetçisinin hem kahvecisinin olduğunu söyledi; ona adamlarını toplayıp gelmesini, savaşmaları gerektiğini bildirdi.

Bu kişi, bölgenin ileri gelen başka ailelerine gidip Abdi Durap'ın kendilerinden adam istediğini anlattı. Ailelerden biri, Abdi Durap ağaysa kendilerinin de ağa olduğunu söyleyerek onun gitmemesini istedi. Çağrıya uymayanlar arasında bu aileler vardı. Abdi Durap, savaştan sonra bunun hesabını sormak için bu ailelerin üzerine yürüdü.

Savaş sonrası devletle çatışma

Abdi Durap sert mizaçlı biriydi. Savaştan sonra Millî Mücadele'den kaçınanların üzerine gidince devlet ona asker gönderdi. Abdi Durap, devletin askerlerinin karşısına kendi adamlarını çıkardı. Bunun üzerine dört kazadan asker toplanıp Abdi Durap'ın üzerine gönderildi. Ardından, aynı yıl içinde top getirilip köyler topa tutuldu.

1922 kararnamesi

Bu dönemden kalan bir arşiv belgesi de vardır: 14 Aralık 1922 tarihli bir TBMM İcra Vekilleri Heyeti kararnamesinde adı "Hartavîzâde Abdurrahman Fehmi, nâm-ı diğer Abdi Devârib" olarak geçer. Kararname TBMM Reisi Mustafa Kemal ve İcra Vekilleri Heyeti Reisi Hüseyin Rauf imzalıdır.

Kararnameye göre Abdi Durap, kovuşturmaların ertelenmesini düzenleyen Te'cîl-i Ta'kîbât Kanunu uyarınca teslim olmuş, ardından tutuklanmıştı. Çektiği telgrafta teslim olduğundan beri Urfa'dan ayrılmadığını ve suç işlemediğini bildirdi. Mahallî idare ise teslimden sonra bölgede yeni olaylar yaşandığını bildirmişti.

Kararname, bu olay vesilesiyle ertelenen kovuşturmaların hangi usulle yeniden başlatılacağına dair genel bir karardır; yargılamanın sonucunu içermez.

TBMM İcra Vekilleri Heyeti kararnamesi, 14 Aralık 1922 (BCA, 30-18-1-1 / 6-41-8)

TBMM İcra Vekilleri Heyeti kararnamesi, 14 Aralık 1922 (BCA, 30-18-1-1 / 6-41-8)

TBMM İcra Vekilleri Heyeti kararnamesi, 14 Aralık 1922 (BCA, 30-18-1-1 / 6-41-8)

Son yılları

1925'ten sonra bir süre Adana'ya sürgün edildi. Daha sonra affedilerek köyüne döndü ve çiftçilikle uğraştı. 1935'te vefat etti.

Çocukları

Oğulları:

  • Mehmed Emin Durap
  • Şeyh Müslüm Doğanoğlu
  • Beşir Durap
  • Veysi Durap

Katkı çağrısı

Abdi Durap Ağa'ya ait fotoğraf, belge, mektup ya da hatıraları iletişim formu veya Arşiv bölümü üzerinden bizimle paylaşabilirsiniz. Özellikle Millî Mücadele yıllarına ait belgeler bu biyografiyi tamamlamak için önemlidir.

Kaynaklar

  • TBMM İcra Vekilleri Heyeti kararnamesi, 14 Aralık 1922 (Devlet Arşivleri Başkanlığı, Cumhuriyet Arşivi, BCA 30-18-1-1 / 6-41-8).
  • Aile bilgisi (doğum ve vefat yılları, Millî Mücadele'deki rolü ve sonrasındaki anlaşmazlıklar, fotoğraf).

Görüşünüz ve katkınız

Bu yazı hakkındaki yorum ve sorular Topluluk sayfasında, yazıya ait konu altında konuşulur. Yazıda bir yanlış ya da eksik görürseniz düzeltme önerebilirsiniz.

Bu yazıda geçen şecere kişileri